कर्तव्याचा ठसा ; समाजासाठी आयुष्य झोकून देणाऱ्या लढाऊ कार्यकर्ता विनोद गायकवाड
संपादकीय :
समाजात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात, जी फक्त स्वतःसाठी जगत नाहीत; तर समाजाच्या कल्याणासाठी आपले संपूर्ण आयुष्य अर्पण करतात. गेल्या पंचवीस ते तीस वर्षांपासून सामाजिक चळवळींत सक्रिय राहून, अन्यायाविरुद्ध सातत्याने आवाज उठवणारे आणि निस्वार्थ सेवेचा वसा जपणारे एक नाव म्हणजे विनोद लक्ष्मण गायकवाड. त्यांची खरी ओळख म्हणजे अन्यायाविरुद्ध खंबीरपणे उभा राहणारा एक लढाऊ सामाजिक कार्यकर्ता.
जेथे जेथे समाजावर अन्याय किंवा अत्याचार होतो, तेथे विनोद गायकवाड हक्काने आणि ताकदीने उभे राहतात. विविध आंदोलनांच्या माध्यमातून त्यांनी नेहमीच सर्वसामान्यांच्या प्रश्नांना आवाज दिला आहे. सामाजिक बांधिलकीची जाणीव ठेवत त्यांनी आजवर वीस ते पंचवीस वेळा रक्तदान करून समाजाप्रती आपले कर्तव्य निभावले आहे.
कोरोना काळात जेव्हा समाज संकटात होता, तेव्हा त्यांनी पुढाकार घेत गरजूंना भोजनदान केले. इतकेच नव्हे तर बेवारस मृतदेहांवर अंत्यसंस्कार करून माणुसकीचे दर्शन घडवले. समाजसेवेबरोबरच आपल्या गावाचा विकास व्हावा, हा त्यांचा ध्यास कायम राहिला.
----- Advertisements -----
सन २००७ ते २०१२ या कालावधीत त्यांनी निंबाळे ग्रामपंचायतीचे सदस्य म्हणून बिनविरोध निवडून येत उल्लेखनीय काम केले. दलित वस्ती सुधार योजनेअंतर्गत रस्त्यांचे काँक्रिटीकरण, स्ट्रीट लाईट आणि हायमास्ट दिवे बसवणे, स्मशानभूमीच्या विकासकामांत त्यांनी विशेष पुढाकार घेतला. त्यांच्या कार्यकाळात गावातील तंटामुक्ती आणि स्वच्छतेच्या उपक्रमांमुळे निंबाळे गावाला तत्कालीन राष्ट्रपती Pratibha Patil यांच्या हस्ते ‘निर्मल ग्राम पुरस्कार’ प्राप्त झाला.
मात्र विनोद गायकवाड यांच्या कार्याचा सर्वात मोठा पैलू म्हणजे शिक्षण आणि संस्कार. Bahujan Shikshan Sangh, अहमदनगर या संस्थेच्या माध्यमातून कोपरगाव, श्रीगोंदा, राहुरी, संगमनेर आणि घुलेवाडी येथे त्यांनी अनेक वस्तीगृहांची जबाबदारी सांभाळली. ही केवळ नोकरी नव्हती; तर समाजातील गरीब आणि वंचित विद्यार्थ्यांना त्यांनी स्वतःच्या मुलांप्रमाणे जपले. अत्यंत कष्टाने आणि जबाबदारीने त्यांचे संगोपन करत त्यांना योग्य मार्गदर्शन दिले. त्यांच्या अथक परिश्रमाचे फळ आज दिसून येत आहे.
त्यांच्या मार्गदर्शनातून घडलेले अनेक विद्यार्थी आज गरिबीवर मात करून यशाच्या शिखरावर पोहोचले आहेत. काही विद्यार्थी अमेरिकेतील फ्लोरिडा येथे क्रूझवर कार्यरत आहेत, तर काही Maharashtra Police, Border Security Force आणि Indian Army मध्ये भरती होऊन देशसेवा करत आहेत. अनेक जण विविध शासकीय व निमशासकीय पदांवर अधिकारी म्हणून कार्यरत आहेत. डॉक्टर, वकील आणि सामाजिक कार्यकर्ते बनूनही त्यांनी समाजात आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.
विशेष म्हणजे रेड लाईट एरिया मध्ये राहणाऱ्या उपेक्षित मुलांच्या आयुष्यातही त्यांनी शिक्षणाचा प्रकाश पोहोचवला. त्यांच्या मदतीमुळे ही मुले उच्चशिक्षित झाली असून आज इंजिनिअर आणि मोठे अधिकारी बनून स्वाभिमानाने जीवन जगत आहेत. शून्यातून विश्व उभे करणाऱ्या हजारो विद्यार्थ्यांच्या यशामध्ये विनोद गायकवाड यांचा सिंहाचा वाटा आहे.
----- Advertisements -----
शैक्षणिक कार्यासोबतच धम्मकार्यातही त्यांचा सक्रिय सहभाग राहिला आहे. भंडारदरा-शेंडी येथील धम्मयात्रा कमिटीमध्ये गेल्या पंधरा-वीस वर्षांपासून ते कार्यरत आहेत. तसेच B. R. Ambedkar यांच्या विचारांवर चालणाऱ्या भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर प्रतिष्ठानच्या माध्यमातून त्यांनी नेहमीच सामाजिक ऐक्य आणि बंधुभाव जपण्याचे कार्य केले आहे. त्यांच्या या उल्लेखनीय कार्याची दखल घेऊन त्यांना २०२५ चा ‘सरपंच सेवा संघ सन्मान’, ‘निंबाळे भूषण’ आणि २०२० चा ‘योद्धा पुरस्कार’ यांसारख्या अनेक सन्मानांनी गौरविण्यात आले आहे. मात्र त्यांच्या दृष्टीने खरा पुरस्कार म्हणजे त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी मिळवलेले यश आणि गोरगरिबांच्या चेहऱ्यावर उमटलेले समाधान. समाजासाठी आयुष्य झोकून देणाऱ्या या लढाऊ कार्यकर्ता म्हणून मिळवलेला नावलौकिक होय.
